Η 24η Μαρτίου έχει καθιερωθεί από τη Διεθνή Ένωση κατά της Φυματίωσης και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) ως Παγκόσμια Ημέρα κατά της Φυματίωσης (World Tuberculosis Day), σε ανάμνηση της ανακάλυψης του μικροβίου που προκαλεί την αρρώστια, του βακίλου της Φυματίωσης, από τον Γερμανό γιατρό Ρόμπερτ Κοχ στις 24 Μαρτίου του 1882.
Η φυματίωση οποία μέχρι πριν από μερικές δεκαετίες όχι μόνο χαρακτηριζόταν ως επικίνδυνη, μεταδοτική, χρονίζουσα και θανατηφόρος νόσος, αλλά αποτελούσε και μεγάλο κοινωνικό πρόβλημα. Φέτος το θέμα για την Παγκόσμια Ημέρα Φυματίωσης από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας είναι «The clock is ticking» (το ρολόι χτυπά) υποδηλώνοντας ότι περιορίζεται ο χρόνος που απομένει για δράση, ώστε να τηρηθούν οι δεσμεύσεις των ηγετών παγκοσμίως για το οριστικό τέλος της νόσου.
«Η φυματίωση είναι μια μεταδοτική νόσος, οφείλεται στο μικοβακτηρίδιο της φυματίωσης και όχι σε ιό, είναι μεταδοτική με τα σταγονίδια. Στην Κύπρο έχουμε ορισμένα κρούσματα γύρω στα 60 τον χρόνο, τα τελευταία χρόνια κυρίως σε αλλοδαπούς (80%) που εργάζονται στο νησί. Η μετάδοση του μικροβίου δεν σημαίνει απαραίτητα και νόσηση, δηλαδή από αυτούς που προσβάλονται από το μικοβακτηρίδιο μόνο ένα 10% θα αναπτύξει τη νόσηση (συμπτώματα). Από την άλλη, άτομα τα οποία μπορεί να μολυνθούν και δεν νοσήσουν δεν μεταδίδουν τη νόσηση (το αντίθετο με τον κορωνοϊό) και αυτό είναι ένα σχετικό πλεονέκτημα, αφού όταν υπάρχουν μολύνσεις μπορούμε να δώσουμε και προληπτική θεραπεία ώστε να μην αναπτύξουν στο μέλλον αυτά τα άτομα φυματίωση», εξηγεί ο γιατρός Μιχάλης Βωνιάτης, μιλώντας στους ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ.
Η παρουσία του γιατρού Βωνιάτη ως υπεύθυνου γιατρού στο Νοσοκομείο Κυπερούντας, του επέτρεψε να ερευνήσει ιατρικά και άλλα στοιχεία του Σανατορίου, να μιλήσει με νοσηλευτές και ανθρώπους οι οποίοι εργάστηκαν και περιέθαλψαν ασθενείς με φυματίωση.
Ο Δρ. Βωνιάτης σημειώνει πως αυτή τη στιγμή υπάρχουν 10 εκατομμύρια κρούσματα τον χρόνο σε αναπτυσσόμενες χώρες, καθώς και 1,5 εκατ. νεκροί. «Ουσιαστικά μέχρι να εμφανιστεί ο κορωνοϊός ήταν το μοναδικό λοιμώδες μεταδοτικό νόσημα που σκότωνε τόσους πολλούς ανθρώπους σε ένα χρόνο -ο κορωνοϊός έχει ξεπεράσει τα 2 εκ. φέτος», σημειώνει, ενώ εξηγεί πως ο λόγος που δεν έχει εξαφανιστεί η φυματίωση, παρόλο που το μικρόβιο της ανακαλύφθηκε εδώ και 139 χρόνια είναι επειδή δεν υπάρχει αποτελεσματικό εμβόλιο κατά της φυματίωσης, και ο μόνος τρόπος ελέγχου και εξάλειψης της είναι η φαρμακευτική αγωγή, η οποία είναι αποτελεσματική μεν αλλά σε οικονομικά δυσπραγούσες χώρες όπου δεν υπάρχουν οι υποδομές και τα μέσα για να θεραπεύονται όλοι οι ασθενείς, και δεν έχουν πρόσβαση στο θέμα υγείας, και λόγω της πανδημίας του κορωνοϊού έχουμε ένα πισωγύρισμα στο θέμα ελέγχου της φυματίωσης. «Είχαμε στόχο το 2035 να μειώσουμε δραματικά και τους θανάτους αλλά και τα περιστατικά, αλλά όπως δείχνουν τα πράγματα λόγω της πανδημία έχουμε μια αύξηση των θανάτων που προβλέπεται γύρω στο 13% αλλά και μια μείωση αναγνώρισης των κρουσμάτων της, δηλαδή διάγνωσης και θεραπείας γύρω στο 21%. Αυτά τα δεδομένα δεν μας βοηθούν στην εξάλειψη και γι’ αυτό με την ευκαιρία της Παγκόσμιας Ημέρας για τη φυματίωση θέλουμε να επισημάνουμε τις προκλήσεις που υπάρχουν ακόμα για το θέμα», τονίζει.
Σανατόριο Κυπερούντας
Το σανατόριο της Κυπερούντας κτίστηκε το 1941 από τους Άγγλους, ενώ πρόσφεραν κάποια χρήματα και οι Δήμοι Λευκωσίας και Λεμεσού και ήταν το μεγαλύτερο αλλά και πλέον οργανωμένο Σανατόριο στην Κύπρο. «Το νοσοκομείο αυτό δεχόταν ασθενείς αποκλειστικά με φυματίωση μέχρι το 1977, όπου η φυματίωση άρχισε να μειώνεται σε πολύ χαμηλούς αριθμούς και πολλές από τις θεραπείες γίνονται πλέον κατ’ οίκων και έτσι μετατράπηκε από Σανατόριο σε Περιφερειακό Νοσοκομείο», εξηγεί ο Δρ. Βωνιάτης, επισημαίνοντας πως το νοσοκομείο προσέφερε πάρα πολλά και πολλοί γιατροί έδωσαν πολλά από τα χρόνια της καριέρας τους για τη φυματίωση. «Ο πρώτος φυματιολόγος γιατρός ήταν ο Τάκης Ευαγγελίδης, ο οποίος απεβίωσε σε ηλικία 103 χρόνων το 2010».
Επιπρόσθετα, αναφέρει πως ο πρώτος γιατρός στο Σανατόριο, μέχρι το 1957 που αφυπηρέτησε, ήταν ο Τσαρλς Μπέβαν ο οποίος με την εκπαίδευση που είχε για θωρακοπλαστικές εγχειρήσεις, μείωσε τους θανάτους από φυματίωση στο ελάχιστο. «Το 1953 άρχισε η θεραπεία με φάρμακα -αντικαταστάθηκαν οι χειρουργικές επεμβάσεις- και έτσι το ενώ Σανατόριο τη δεκαετία του ’50 είχε από τους ψηλότερους αριθμούς ασθενών αλλά από την δεκαετία του ’60 άρχισαν αυτοί οι αριθμοί να πέφτουν και στη δεκαετία του ’70 οι αριθμοί στο ελάχιστο. Το Σανατόριο ήταν ένα στολίδι για την εποχή του, είχε όλον τον απαραίτητο εξοπλισμό και τεχνολογία», υπογραμμίζει. Παράλληλα, σημειώνει επίσης ότι στον Καρβουνά, οι Άγγλοι έκτισαν και ένα κοιμητήριο του Σανατορίου, αφού οι συγγενείς δεν έπαιρναν τους ασθενείς που απεβίωναν για να τους θάψουν, το οποίο ήταν το κρυμμένο -για πολλά χρόνια. «Η Λέσχη LIONS Λευκωσίας ΟΝΑΣΑΓΟΡΑΣ το 2018 (όταν ήμουν κι εγώ Πρόεδρος της Λέσχης) το ανέδειξε, κάνοντας μονοπάτι της φύσης και ανακαινίζοντας το. Την περασμένη Κυριακή τελέστηκε και το μνημόσυνο».
Καταλήγοντας ο Δρ. Βωνιάτης, σημείωσε ότι υπήρχε πολύ στίγμα την εποχή εκείνη (δεκαετία ‘30), «αν ένας ασθενής ήταν σε μια κοινότητα έκαιγαν το σπίτι του για να μην μολυνθούν οι υπόλοιποι. Αυτά τα είχαν προάγει κάπως και οι Υγειονομικές Αρχές οι οποίες έκαναν έντονες απολυμάνσεις στα σπίτια αυτών των ασθενών και αυτό είχε δώσει και στον κόσμο την αίσθηση ότι ήταν κάτι πολύ σοβαρό, το λεγόμενο ’κτιτζιόν’, και αποτελούσε μιαν πραγματική μάστιγα για τον πληθυσμό της Κύπρου».
Να σημειώσουμε ότι το 2018 ο Δρ. γιατρός Μιχάλης Βωνιάτης έκδοσε το βιβλίο «Η φυματίωση στην Κύπρο στο πέρασμα των αιώνων». Πρόκειται για μια ενδελεχή, προσεγμένη και τεκμηριωμένη έρευνα σχετικά με την ιστορία της φυματίωσης στην Κύπρο. Ο γιατρός είναι βαθύς γνώστης του αντικειμένου, αφού η ιατρική του κατάρτιση στην επιδημιολογία και υγειονολογία, σε συνδυασμό με την πλούσια συμμετοχή του σε διεθνείς οργανώσεις -όπως είναι ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας στον οποίο διετέλεσε επί μακρόν ως εμπειρογνώμονας- τον καθιστούν ως τον πιο αρμόδιο για να ασχοληθεί με τη φυματίωση στον τόπο μας.
Ο γιατρός καταγράφει με απλό και κατανοητό λόγο την εξέλιξη της ασθένειας από αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι και σήμερα, αναφέροντας λεπτομερή σταστιστικά στοιχεία από το Κρατικό Αρχείο, περιγράφει τα πρώτα φθισιατρεία, τους πρωτεργάτες γιατρούς, σχολιάζοντας τις κοινωνικές προεκτάσεις και καταλήγοντας στα πιο πρόσφατα χρόνια.