Η Παγκόσμια Ημέρα Αυτισμού (World Autism Awareness Day) καθιερώθηκε με απόφαση της γενικής συνέλευσης του ΟΗΕ (Ψήφισμα 62/139) στις 18 Δεκεμβρίου 2007 και διεξάγεται κάθε χρόνο στις 2 Απριλίου, από το 2008.
Η πρωτοβουλία ανήκε στην Μοζά Μπιντ Νασέρ Αλ-Μισνέντ, δεύτερη σύζυγο του εμίρη του Κατάρ, Χαμάντ Μπιν Καλίφα Αλ-Θάνι.
Η Παγκόσμια Ημέρα Αυτισμού είναι μία από τις επτά επίσημες ημέρες του ΟΗΕ για την υγεία. Η ίδια η ημέρα φέρνει σε επαφή μεμονωμένες οργανώσεις αυτισμού σε όλο τον κόσμο για να βοηθήσει στην έρευνα, τη διάγνωση, τη θεραπεία και την αποδοχή για όσους επηρεάζονται από αυτήν την αναπτυξιακή διαταραχή.
Ο όρος «αυτισμός» προέρχεται ετυμολογικά από τη λέξη «εαυτός» και υποδηλώνει την απομόνωση ενός ατόμου στον εαυτό του. Ο αυτισμός, αποτελεί μια εκ γενετής νευροαναπτυξιακή διαταραχή που συνήθως εκδηλώνεται στη φάση της ανάπτυξης.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας 1 άτομο στα 150 έχει διαταραχή αυτιστικού φάσματος. Ο αυτισμός μπορεί να επηρεάσει κάθε παιδί και κάθε οικογένεια. Η εθνικότητα, το κοινωνικό, οικονομικό και μορφωτικό επίπεδο της κάθε οικογένειας δεν παίζουν κανένα ρόλο.
Ο αυτισμός αποτελεί μια γνωστή και ταυτόχρονα μια άγνωστη διαταραχή, αφού ενώ τον ακούμε συχνά ως όρο, λίγα είναι αυτά που πραγματικά γνωρίζουμε. Έτσι, κρίνεται σκόπιμο να πραγματοποιηθεί μια προσπάθεια προσέγγισης αυτού του πολυδιάστατου φαινομένου. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Αυτισμού η Εγγεγραμμένη Σχολική Ψυχολόγος Στέλλα Χατζημιχαήλ μιλά στους ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ για το τι είναι αυτισμός, για τις ενδείξεις, αλλά και πότε είναι καλό να αποταθούμε σε ειδικό.
Σύμφωνα με την κα Χατζημιχαήλ ο Αυτισμός ή Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ) είναι μια διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή η οποία εμφανίζεται στην πρώιμη παιδική ηλικία. Χαρακτηρίζεται από μειωμένη επικοινωνία και κοινωνική μάθηση, περιορισμένα ενδιαφέροντα, μειωμένη ευφάνταστη σκέψη, στερεοτυπικές ή επαναλαμβανόμενες μη λειτουργικές κινήσεις, στερεοτυπική και επαναληπτική χρήση της γλώσσας.
«Σύμφωνα με τα διαγνωστικά κριτήρια από το DSM-5 παρουσιάζονται ελλείματα σε κοινωνική προσέγγιση και αποτυχία να διατηρήσουν μια συζήτηση, λεκτική και μη λεκτική επικοινωνία (εκπτώσεις σε βλεμματική επαφή και γλώσσα του σώματος, ελλείματα στη κατανόηση αλλά και χρήση χειρονομιών ή εκφράσεων προσώπου), ανάπτυξη, διατήρηση και κατανόηση σχέσεων (δηλαδή παρουσιάζουν δυσκολία να προσαρμόσουν την συμπεριφορά τους σε διάφορα κοινωνικά πλαίσια, ακόμη παρουσιάζουν δυσκολία να συμμετέχουν σε φανταστικό παιγνίδι, παρουσιάζουν μειωμένο ενδιαφέρον για τα συνομήλικα τους παιδιά)», εξηγεί η Σχολική Ψυχολόγος. Επιπρόσθετα, αναφέρει πως παρουσιάζονται στερεοτυπικές και επαναλαμβανόμενες κινήσεις ή ομιλίας (για παράδειγμα επίμονη απασχόλησης με συγκεκριμένα αντικείμενα ή χρήση των ίδιων λέξεων για επικοινωνία, μειωμένο λεξιλόγιο), εμμονή σε συνήθειες ή τελετουργικά πρότυπα (εάν αλλάξει μια διαδικασία τότε παρουσιάζουν ενόχληση, για παράδειγμα πρέπει να ακολουθεί την ίδια διαδρομή για να πάει στο σπίτι του) είτε προσκόλληση σε μειωμένα ενδιαφέροντα.
Για το τι προκαλεί τον αυτισμό, η κα Χατζημιχαήλ κάνει λόγο για περιβαλλοντικούς και γενετικούς παράγοντες οι οποίοι επηρεάζουν τη φυσιολογική ανάπτυξη και μορφολογία του εγκεφάλου, ενώ παράλληλα σημειώνει πως μπορεί να γίνει η διάγνωσή του από την πρώιμη παιδική ηλικία, συνήθως μέχρι και τα 2,5- 3 έτη, υπογραμμίζοντας πως «ο εντοπισμός της ΔΑΦ πριν από τους 12 μήνες είναι δύσκολος λόγω της νεαρής ηλικίας του παιδιού και έτσι δεν μπορεί να διακριθεί με σαφήνεια». Ο Ειδικός Ψυχικής Υγείας μπορεί να διαγνώσει εάν ένα παιδί εμπίπτει στο αυτιστικό φάσμα, με την κλινική παρατήρηση της συμπεριφοράς του όπως και την ψυχοκοινωνική του ανάπτυξη, στις πληροφορίες που δίνουν οι γονείς, τονίζει η Σχολική Ψυχολόγος.
Πρώιμα συμπτώματα σε βρέφη και νήπια
Κοινωνική αλληλεπίδραση
- Ακραίες συμπεριφορές (απάθεια ή ξεσπάσματα θυμού)
- Έλλειψη κοινωνικού χαμόγελου ή κοινωνικού ενδιαφέροντος
- Μειωμένη βλεμματική επαφή
Επικοινωνία
- Έλλειψη συντονισμού διαφόρων μορφών επικοινωνίας, μη διατήρηση βλεμματικής επαφής κατά την διάρκεια επικοινωνίας.
- Προσέχουν περισσότερο τα αντικείμενα παρά τους ανθρώπους, όμως αντιδρούν σε ήχους του περιβάλλοντος, υπάρχει πιθανότητα μη ανταπόκρισης όταν αναφέρουν το όνομα τους αλλά όταν ακούσουν ένα εξωτερικό ήχο όπως για παράδειγμα ένα ελικόπτερο που περνά θα τρέξουν στο παράθυρο.
- Δυσκολία να εστιάσουν, δηλαδή να μεταφέρουν το βλέμμα τους σε κάτι άλλο εάν έχουν εστιάσει σε ένα αντικείμενο.
- Ελλείψεις στη μίμηση παιγνιδιού, χρησιμοποιεί τον δικό του τρόπο για να παίξει.
- Συνήθως παρουσιάζουν δυσκολία συντονισμού των κινήσεων και ασυντόνιστες κινήσεις.
- Στερεοτυπικές συμπεριφορές, προσήλωση στα χέρια ή πετάλλισμα. Το πετάλλισμα των χεριών μπορεί να παρουσιάζεται και σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά, όμως εάν συνεχίζεται μετά την ηλικία των 2 ετών τότε εμπίπτει μέσα στη ΔΑΦ.
- Παλινδρόμηση, παρατηρείται σε διάφορους τομείς όπως την ομιλία η οποία αρχίζει να μειώνεται.
- Μη τυπική χρήση παιγνιδιών
- Μειωμένη Κοινωνική Επικοινωνία
- Επαναλαμβανόμενες Κινητικές Συμπεριφορές
Επιπρόσθετα η κα Χατζημιχαήλ επισημαίνει πως η μοναδική θεραπεία είναι η πρώιμη διάγνωση και παρέμβαση, με εργοθεραπεία, λογοθεραπεία, αισθητιριακή ολοκλήρωση και ψυχοκοινωνική εκπαίδευση. «Μπορεί να γίνει με χρήση θεατρικού παιγνιδιού, θεραπευτική ιππασία, είτε με συμβουλευτικές υπηρεσίες στην οικογένεια από Ειδικό Ψυχικής Υγείας σε θέματα νευροαναπτυξιακών διαταραχών». Παράλληλα, τονίζει πως πρέπει να αναζητήσουμε τη βοήθεια ειδικού μετά από συζήτηση με τον παιδίατρο εάν το παιδί παρουσιάζει σημαντική καθυστέρηση στον λόγο/ομιλία, δεν ανταποκρίνεται όταν το καλούμε με το όνομα του (δεν γυρίζει να μας κοιτάξει), δεν χρησιμοποιεί λεκτική επικοινωνία για αντικείμενα που επιθυμεί, όπως επίσης και να μην δείχνει αντικείμενα με τον δείκτη του για αντικείμενα που φαίνεται να δείχνει ενδιαφέρον ή μη οπτική επαφή για αντικείμενα που δείχνει ένα άλλο πρόσωπο. Επιπλέον, όταν παρατηρήσουμε την απουσία ενδιαφέροντος να παίξει με συνομήλικα του παιδιά και απομονώνεται κατά την διάρκεια του παιγνιδιού, σειραθέτηση παιγνιδιών, δείχνοντας ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε λεπτομέρειες παιγνιδιών και αντικειμένων, μη αντίληψη συναισθημάτων των γύρω του και δυσκολία να επικοινωνήσει με τα δικά του συναισθήματα, επαναλαμβάνει λέξεις ή φράσεις στερεότυπα, χωρία επικοινωνιακό ενδιαφέρον, επαναλαμβανόμενες κινήσεις στερεοτυπικά και μονότονα, όπως επίσης όταν αντιδρά μη τυπικά σε οσμές, ήχους, υφές ή γεύσεις.