Η Παγκόσμια Ημέρα Σκλήρυνσης κατά Πλάκας (World Multiple Sclerosis Day) καθιερώθηκε το 2009, με πρωτοβουλία της Διεθνούς Ομοσπονδίας Σκλήρυνσης κατά Πλάκας (MSIF) και από τότε διοργανώνεται κάθε χρόνο την τελευταία Τετάρτη του Μαΐου.
Στόχος της ημέρας είναι η ευαισθητοποίηση του κοινού αλλά και των αρμόδιων κρατικών οργάνων για τη χρόνια αυτή πάθηση και τις επιπτώσεις της στην καθημερινότητα των πασχόντων, αλλά και των οικογενειών τους.
Δεν μεταδίδεται, δεν είναι κληρονομική (πιθανόν να οφείλεται σε κάποιον ιό), δεν είναι γνωστή η ακριβής αιτιολογία της. Η Σκλήρυνση κατά Πλάκας ή Πολλαπλή Σκλήρυνση (MS) ή Διάχυτη Εγκεφαλομυελίτιδα, είναι μία φλεγμονώδης ασθένεια του κεντρικού νευρικού συστήματος, που καταστρέφει τα μονωτικά καλύμματα των νευρικών κυττάρων στον εγκέφαλο και τη σπονδυλική στήλη, με αποτέλεσμα να διαταράσσεται η ικανότητα επικοινωνίας τμημάτων του νευρικού συστήματος και να δημιουργούνται σωματικά, πνευματικά, ακόμη και ψυχιατρικά προβλήματα στον πάσχοντα.
Ο Γάλλος νευρολόγος Ζαν-Μαρτέν Σαρκό (1825-1893) ήταν ο πρώτος που αναγνώρισε τη σκλήρυνση κατά πλάκας ως ξεχωριστή ασθένεια το 1868. Συνοψίζοντας τις προηγούμενες αναφορές και προσθέτοντας τις δικές του κλινικές και παθολογικές παρατηρήσεις, ο Σαρκό ονόμασε την ασθένεια «sklerose en plaques», όρος που επικράτησε παγκοσμίως.
Σήμερα, σ’ όλο τον κόσμο 2,5 εκατομμύρια άνθρωποι πάσχουν από Σκλήρυνση κατά πλάκας. Πριν από 30 χρόνια, η συχνότητα εμφάνισης της νόσου ήταν 30/100.000, ενώ σήμερα είναι 130/100.000. Σύμφωνα με τους ειδικούς η αύξηση αυτή οφείλεται στην αύξηση της τοξικότητας του περιβάλλοντος.
Αν και η πάθηση μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία, στην πλειοψηφία των περιπτώσεων εκδηλώνεται μεταξύ 15 και 45 ετών. Οι γυναίκες προσβάλλονται συχνότερα από τους άντρες με αποτέλεσμα να συνιστούν το 65-70% των ασθενών.
Μεγάλη σημασία για την πάθηση έχει η έγκαιρη διάγνωση. Η ασθένεια δεν είναι ιάσιμη, αλλά τα τελευταία χρόνια οι θεραπείες που υπάρχουν με ανοσοτροποποιητικά φάρμακα βοηθούν στη μείωση των υποτροπών και στην επιβράδυνση της αναπηρίας.
Συμπτώματα όπως θόλωση στην όραση, διπλωπία, μούδιασμα στο χέρι ή το πόδι, που διαρκεί πάνω από 48 ώρες θα πρέπει να οδηγήσουν στον νευρολόγο ούτως ώστε να επιβεβαιώσει με εξετάσεις αν ο ασθενής πάσχει από Σκλήρυνση κατά πλάκας ή από κάτι άλλο. Τονίζεται πως δεν υπάρχει συγκεκριμένη εξέταση, η οποία να προσφέρει 100% διάγνωση στην σκλήρυνση κατά πλάκας. Η συστηματική και εκτεταμένη νευρολογική όμως εξέταση για όλο το νευρικό σύστημα είναι βοηθητική τόσο στη διάγνωση όσο και στον αποκλεισμό άλλων παθήσεων με παρόμοια συμπτώματα. Οι εξετάσεις προκλητών δυναμικών όρασης και ακοής, η μυελογραφία, η οσφυονωτιαία παρακέντηση και η μαγνητική τομογραφία είναι οι πιο συχνές επιλογές για τη διάγνωση.
Συνήθη συμπτώματα
Διαταραχές όρασης: Όταν η Σκλήρυνση κατά Πλάκας επηρεάζει το οπτικό νεύρο, παρατηρούνται διαταραχές στην κεντρική όραση, όπως θόλωση, διπλωπία (διπλή όραση) ή τύφλωση. Τα προβλήματα όρασης είναι αρχικά ήπια και επιδεινώνονται με την πάροδο του χρόνου.
Μούδιασμα: Η Σκλήρυνση κατά Πλάκας διαταράσσει τη διαδικασία αποστολής σημάτων από τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό στο υπόλοιπο σώμα. Όταν δεν αποστέλλονται καθόλου σήματα, τότε εκδηλώνεται ένα αίσθημα μουδιάσματος. Το σύμπτωμα αυτό εκδηλώνεται συχνότερα στο πρόσωπο και στα άνω και κάτω άκρα.
Κατάθλιψη: Η κατάθλιψη είναι ιδιαίτερα συχνή στην πάθηση. Επιπρόσθετα, η ψυχολογική καταπόνηση που συνοδεύει τη νόσο οδηγεί συχνά σε συμπτώματα όπως η ευερεθιστότητα και οι απότομες εναλλαγές της διάθεσης.
Ζαλάδα και απώλεια ισορροπίας: Συχνά τα συμπτώματα αυτά συνεπάγονται με κινητικούς και γενικότερα λειτουργικούς περιορισμούς για τους ασθενείς.
Πόνος και σπασμοί: Τα συμπτώματα αυτά μπορεί επίσης να συνοδεύονται από δυσκαμψία των αρθρώσεων ή ανεξέλεγκτες νευρικές κινήσεις των άκρων.
Κόπωση: Η κόπωση και η αδυναμία που δεν οφείλονται σε έλλειψη ύπνου ή έντονη σωματική δραστηριότητα εκδηλώνονται στην πλειοψηφία των ασθενών ειδικότερα στα αρχικά στάδια της νόσου. Η κόπωση είναι αποτέλεσμα βλάβης των νεύρων κατά μήκος της σπονδυλικής στήλης, ενώ η αδυναμία είναι αρχικά πιο έντονα αισθητή στα κάτω άκρα.
Αλλαγές στην ούρηση: Η διαταραχή της λειτουργίας του ουροποιητικού είναι επίσης πολύ συχνή μεταξύ των ασθενών. Οι αλλαγές στην ούρηση μπορεί να περιλαμβάνουν συχνουρία, επιτακτική ούρηση ή και ακράτεια.
Σεξουαλικές δυσλειτουργίες: Λόγω της βλάβης στο κεντρικό νευρικό σύστημα, διαταράσσεται η αποστολή σημάτων προς τα γεννητικά όργανα, με αποτέλεσμα να εκδηλώνεται και σεξουαλική δυσλειτουργία.
Νοητικά ελλείμματα: Περίπου το 50% των πασχόντων εκδηλώνουν κάποιου είδους γνωστική δυσλειτουργία λόγω της Σκλήρυνση κατά Πλάκας, όπως αποδυνάμωση της μνήμης, έλλειψη συγκέντρωσης ή δυσκολία στη διαχείριση της γλώσσας.