Η απόφαση για την αξιοποίηση του πρώην οικισμού “Βερεγγάρια” στα σύνορα των δήμων Λεμεσού και Κάτω Πολεμιδιών και η πρόσφατη “επανεκκίνηση” του έργου, προσφέρει μια εξαιρετική ευκαιρία για να αναδείξουμε την ιδιαίτερα μεγάλη σημασία και συμβολή των χώρων πρασίνου εντός των αστικών τοπίων. Η εν λόγω περιοχή βρίσκεται σε πολύ μικρή απόσταση από τον κυκλικό κόμβο Πολεμιδιών – Τροόδους, σε μια περιοχή “στρατηγικού” χαρακτήρα για τον πολεοδομικό και χωροταξικό σχεδιασμό της μείζονος Λεμεσού.
Το ευρύτερο πολεοδομικό συγκρότημα της Λεμεσού βιώνει σήμερα τις επιπτώσεις του γεγονότος πως κατά την ανάπτυξη και επέκταση του, δόθηκε σημασία μόνο στη χάραξη των οδικών δικτύων και στην ρυμοτόμηση και όχι στην προστασία και ανάδειξη των ελεύθερων χώρων πρασίνου. Πρέπει, στο σημείο αυτό, να επιστήσω την προσοχή στο ότι το πράσινο και τα πάρκα δεν έχουν απλά έναν εξωραϊστικό χαρακτήρα όπως πολύς κόσμος αντιλαμβάνεται, αλλά επιτελούν μια σειρά από ζωτικούς ρόλους και λειτουργίες (όπως θα δούμε παρακάτω), αποτελώντας μια απόλυτα λειτουργική και κοινωνική αναγκαιότητα. Το άρθρο μου έχει σκοπό να καταδείξει τη σημασία αυτού του χώρου πρασίνου, τα οφέλη του οποίου θα είναι, εάν αξιοποιηθεί σωστά, πολλαπλά και βαρυσήμαντα για τους πολίτες και την κοινωνία.
Επιγραμματικά θα πρέπει να αναφέρουμε πως με βάση τις τελευταίες αποφάσεις για την αξιοποίηση του πρώην οικισμού, θα δοθούν για κτιριακές αναπτύξεις κάπου 75.000 τ.μ. στο ΤΕΠΑΚ, 4.000 τ.μ. στο δήμο Κάτω Πολεμιδιών, ενώ σε έκταση 100.000 τ.μ. σχεδιάζεται η δημιουργία του τεχνολογικού πάρκου, που αρχικά προοριζόταν για το Πεντάκωμο.
Ο τέταρτος τομέας ανάπτυξης θα είναι βάσει του εγκεκριμένου σχεδιασμού, η δημιουργία του αστικού πάρκου. Ενός αστικού πάρκου το οποίο θα έπρεπε κατά τη γνώμη μου να καταλαμβάνει ένα πολύ μεγαλύτερο μέρος του πρώην οικισμού Βερεγγάρια, απ’ ότι τα 40.000 τ.μ. που έχουν προβλεφθεί. Το πάρκο αυτό θα μπορεί να αποτελέσει ένα ζωντανό πνεύμονα ο οποίος και θα περιλαμβάνει χώρους πρασίνου, ποδηλατοδρόμους και χώρους αθλοπαιδιών, ο οποίος και θα συνδεθεί μέσω του γραμμικού πάρκου Γαρύλλη με το Εθνικό Δασικό Πάρκο Λεμεσού και το κέντρο της πόλης. Η δημιουργία του πάρκου αυτού, του οποίου το τελικό μέγεθος θα πρέπει όπως έχω ήδη αναφέρει να μας προβληματίσει, έχει βαρύνουσα σημασία καθότι οι θετικές επιδράσεις της ύπαρξης αστικού πρασίνου στην έκταση μιας πόλης είναι όχι μόνον περιβαλλοντικές, αλλά συνάμα οικονομικές και κοινωνικές.
Για να γίνει το πιο πάνω καλύτερα κατανοητό, ας αρχίσουμε από το αυτονόητο. Με τη δημιουργία ενός μεγάλου περιαστικού πάρκου, θα βελτιώσουμε την αισθητική αντίληψη και την απόλαυση του τοπίου της περιοχής, ενώ παράλληλα θα έχουμε σημαντικό περιορισμό της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Έχει υπολογισθεί πως σε μια επιφάνεια πρασίνου ενός εκταρίου που περιλαμβάνει δένδρα, θάμνους και χλόη, αποδίδονται περίπου 600kg οξυγόνου σε 12 ώρες, ενώ δεσμεύονται 900kg διοξειδίου του άνθρακα, περιορίζοντας ταυτόχρονα κατά 45% τους αέριους ρυπαντές από οξείδια C, N και S.
Είναι επίσης πολύ σημαντικό, ιδιαίτερα για της κλιματολογικές συνθήκες της Κύπρου, ότι τα φύλλα των δένδρων συγκρατούν, αντανακλούν, απορροφούν και μεταβιβάζουν ηλιακή ακτινοβολία. Επίσης, ένα δένδρο με επάρκεια νερού, διοχετεύει καθημερινά στην ατμόσφαιρα μέχρι και 400L νερού με μορφή υδρατμών. Σε συνθήκες καύσωνα, το περιαστικό αυτό πράσινο μπορεί να μειώσει τη θερμοκρασία μέχρι και 5 βαθμούς κελσίου. Και αυτό προσλαμβάνει ιδιαίτερη αξία για τα περιβαλλοντικά δεδομένα της Κύπρου στον 21ο αιώνα…
Δύο επιπλέον σημαντικές λειτουργίες των χώρων πρασίνου, με αυξάνουσα επίσης σημασία τα τελευταία χρόνια, είναι πως από τη μία εξασφαλίζουν τη σύνδεση με τους υδροφόρους ορίζοντες μειώνοντας τα νερά απορροής (ένα σημαντικό πρόβλημα της αποψίλωσης της παλαιότερης βλάστησης στην περιοχή), ενώ παράλληλα καταπολεμούν τη σκόνη. Λόγω της επιβράδυνσης της ταχύτητας του ανέμου μέσα από τη βλάστηση, η αιωρούμενη στην ατμόσφαιρα σκόνη επικάθεται στα φύλλα και έτσι τα δένδρα μπορούν να συγκρατήσουν μέχρι και το 75% της ρύπανσης που προέρχεται από τη σκόνη και τον καπνό. Σημαντικό είναι και το γεγονός πως οι ζώνες πρασίνου απομονώνουν χώρους με σημαντική ηχορύπανση, όπως αυτοκινητόδρομοι, εργοστάσια αλλά και αυλές σχολείων και, καθώς το πάρκο χωροθετείται πλησίον του περιαστικού αυτοκινητόδρομου, η λειτουργία αυτή αναμένεται να έχει καθοριστική σημασία.
Συμπληρωματικά των προαναφερθέντων, δεν θα πρέπει να παραβλέπουμε και τα κοινωνικά και οικονομικά οφέλη, όπως είναι η αναψυχή, η βελτίωση της υγείας των πολιτών καθώς και οι εκπαιδευτικές ευκαιρίες που παρουσιάζονται σε τέτοιους χώρους. Πληροφοριακά θα πρέπει να αναφέρω πως έχει καταγραφεί πως οι ιδιοκτησίες πλησίον πάρκων ή χώρων πρασίνου έχουν μεγαλύτερη ζήτηση και μεγαλύτερη οικονομική αξία.
Εν κατακλείδι, είναι υποχρέωση μου να υπερθεματίσω πως η ανάπτυξη του αστικού πρασίνου θα πρέπει να αποτελεί στρατηγικό στόχο για τη δημιουργία ανθρώπινων πόλεων μέσα από μια βιώσιμη και αειφόρο ανάπτυξη εντός του πλαισίου μιας σύγχρονης πόλης. Εάν το όραμα μας είναι να δώσουμε τη δυνατότητα στις πόλεις μας να προσφέρουν στους πολίτες τους τις υπηρεσίες που τους αξίζουν, τότε ο σχεδιασμός και η πρόβλεψη χώρων πρασίνου θα πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι αλλά και αναγκαία συνθήκη για την υλοποίηση ενός βιώσιμου και ολοκληρωμένου αστικού και περιβαλλοντικού σχεδιασμού.
Μάριος Ορφανός
Αρχιτέκτονας Μηχανικός
Μέλος Εκτελεστικού Γραφείου &
Πρόεδρος Επιτροπής Εσωτερικών ΔΗΚΟ